25 χρόνια μετά από την πρώτη του παρουσία στο ολλανδικό Κοινοβούλιο, ο Γκερτ Βίλντερς πέτυχε στις βουλευτικές εκλογές της χώρας του μια πρωτοφανή επιτυχία, κατακτώντας την πρώτη θέση με το προσωποπαγές “Κόμμα για την Ελευθερία” (PVV) και απειλεί πλέον να ανατρέψει όχι μόνο το πολιτικό σκηνικό της χώρας του αλλά ακόμη και τις ευρύτερες πολιτικές ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μέχρι και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο 60χρονος Ολλανδός πολιτικός ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα το 1998 ως βουλευτής του κεντροδεξιού “Λαϊκού Κόμματος για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία” (VVD), αλλά ανεξαρτητοποιήθηκε το 2004 με αφορμή την απόφαση της Κυβέρνησης Μπαλκενέντε να συμφωνήσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Λίγο αργότερα ίδρυσε το PVV, το οποίο ουσιαστικά δεν είναι κανονικό κόμμα αλλά μια μονοπρόσωπη ΜΚΟ, όπου τον απόλυτο έλεγχο έχει ο Βίλντερς. Μέλη δεν γίνονται δεκτά, και για αυτό το “κόμμα” δεν δικαιούται κρατικής επιχορήγησης.
Εθνικολαϊκιστική Δεξιά με αριστερή οικονομική εσάνς
Η ατζέντα του Βίλντερς και του PVV αντιγράφει τα περισσότερα στοιχεία της κεντροευρωπαϊκής εθνικολαϊκιστικής Δεξιάς, σε συνδυασμό με κάποιες κεντροαριστερές θέσεις όσον αφορά την κοινωνική πολιτική. Ακραίος αντι-ισλαμισμός, αντίθεση στη μετανάστευση και τη χορήγηση ασύλου σε ανθρώπους από μουσουλμανικές χώρες, αντίθεση στις ενισχύσεις των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αντίθεση στην υποστήριξη της Ουκρανίας, θετικά σχόλια για τον Βλαντίμιρ Πούτιν (“αληθινός πατριώτης”) και φυσικά, απόλυτη αντίθεση στην ευρωπαϊκή ιδέα και την Ευρωπαϊκή Ένωση εν γένει. Παράλληλα υποστηρίζει την αύξηση του κατώτατου μισθού, την ενίσχυση των συνταξιούχων και την αύξηση των κοινωνικών επιδομάτων. Σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις τα τελευταία 17 χρόνια επιτύγχανε κατά καιρούς να αυξάνει τη δύναμή του εκμεταλλευόμενος διάφορα ζητήματα της επικαιρότητας. Ποτέ όμως μέχρι χθες δεν είχε καταφέρει να επιτύχει κάτι καλύτερο από τη δεύτερη θέση.
Αποδοκιμασία της Κυβέρνησης Ρούτε
Το αποτέλεσμα των χθεσινών εκλογών για την Κάτω Βουλή αποτελεί μια εκκωφαντική αποδοκιμασία της Κυβέρνησης Ρούτε, η οποία κατέρρευσε τον περασμένο Ιούλιο λόγω κυρίως των αγεφύρωτων διαφωνιών εντός του κυβερνητικού συνασπισμού γύρω από την πολιτική ασύλου και την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης. Το θέμα αυτό έγινε το κεντρικό ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης στην προεκλογική περίοδο και ο έμπειρος πολιτευτής Βίλντερς κατάφερε να αναδειχθεί ως μια αποδεκτή εναλλακτική επιλογή, καθώς στρογγύλεψε τις γωνίες της ισλαμοφοβικής του ατζέντας, λέγοντας πως δεν υποστηρίζει πλέον την απαγόρευση του Κορανίου και το κλείσιμο όλων των ισλαμικών τεμενών στη χώρα.
Η αποτυχία της Κυβέρνησης Ρούτε στο μεταναστευτικό προκλήθηκε από την ίδια τη φύση του κυβερνητικού συνασπισμού, όπου συνυπήρχαν οι κεντροδεξιοί φιλελεύθεροι του VVD με τους κεντροαριστερούς φιλελεύθερους του D66. Όταν οι αυξημένες ροές παράτυπων μεταναστών και αιτούντων άσυλο στην Ολλανδία προκάλεσαν πολιτική κρίση, οι εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις για την αντιμετώπιση του ζητήματος από το VVD και το D66 οδήγησαν στην πτώση της Κυβέρνησης Ρούτε. Οι πολίτες όμως απαιτούν λύσεις και δεν ενδιαφέρονται για εσωτερικές διαφωνίες στον ευρύτερο χώρο των φιλελεύθερων. Ο Βίλντερς κατάφερε να πείσει ένα μέρος των πολιτών ότι μπορεί να αλλάξει κάτι στο ακανθώδες ζήτημα του μεταναστευτικού.
Περίπλοκο το σενάριο σχηματισμού Κυβέρνησης για τον Βίλντερς
Παρότι το PVV του Βίλντερς απέσπασε 37 έδρες και βγήκε μακράν πρώτο κόμμα, ο δρόμος για τη συγκρότηση κυβερνητικής πλειοψηφίας 76 εδρών είναι ιδιαίτερα μακρύς. Ένας πιθανός κυβερνητικός εταίρος του Βίλντερς είναι το καινούργιο δεξιό κόμμα του “Νέου Κοινωνικού Συμβολαίου” του χαρισματικού πολιτικού Πίτερ Όμτζιχτ που ήρθε τέταρτο με 20 έδρες, όπως και το κόμμα των αγροτών με 7 έδρες. Για να υπάρξει όμως πλειοψηφία απαιτείται η σύμπραξη και του VVD, κάτι που δεν είναι καθόλου απλό και εύκολο. Το PVV και το VVD είχαν συνυπάρξει κυβερνητικοί εταίροι στην πρώτη Κυβέρνηση Ρούτε, αλλά τότε οι κεντροδεξιοί φιλελεύθεροι είχαν το πάνω χέρι και την πρωθυπουργία, ενώ ο Βίλντερς δεν συμμετείχε με Υπουργούς στην Κυβέρνηση, από την οποία ούτως ή άλλως αποχώρησε μετά από δύο χρόνια.
Τεράστιες δυνητικά οι επιπτώσεις μιας Κυβέρνησης Βίλντερς στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Πέρα όμως από τη δραματική αλλαγή των ισορροπιών στην εσωτερική πολιτική της Ολλανδίας, η πιθανότητα της συγκρότησης Κυβέρνησης υπό τον Γκερτ Βίλντερς δημιουργούν πολύ μεγάλους κινδύνους για βασικές πολιτικές και στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πέρα από τον διακηρυγμένο στόχο του Βίλντερς για διεξαγωγή δημοψηφίσματος με ερώτημα την αποχώρηση της Ολλανδίας από την Ένωση, είναι εξαιρετικά πιθανό η Κυβέρνηση Βίλντερς να θέσει βέτο σε μια σειρά από πολιτικές που βρίσκονται αυτό το διάστημα υπό συζήτηση και διαπραγμάτευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πρώτο ενδεχόμενο θύμα μιας Κυβέρνησης Βίλντερς είναι πολύ πιθανό να είναι η αναθεώρηση της Συμφωνίας του Δουβλίνου για το άσυλο και την μετανάστευση. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που χαιρέτισε την νίκη του Βίλντερς ήταν ο Βίκτορ Όρμπαν με θριαμβευτικό tweet. Εκτός αυτού είναι πιθανό να δούμε ενεργοποίηση των επιστροφών σε Ελλάδα και Ιταλία των μεταναστών και αιτούντων άσυλο που έχουν καταλήξει μέσω δευτερογενών ροών στην Ολλανδία.
Το δεύτερο ενδεχόμενο θύμα μιας Κυβέρνησης Βίλντερς είναι πιθανό να είναι η κοινή ευρωπαϊκή πολιτική συνέχισης της οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Ο Βίλντερς έχει δηλώσει κάθετα αντίθετος στη βοήθεια που παρέχει η Ολλανδία και η Ένωση στην Ουκρανία στον πόλεμο κατά της Ρωσίας , αφού βέβαια έχει δηλώσει επανειλημμένα θαυμαστής του Πούτιν.
Σοβαρή εμπλοκή αναμένεται να υπάρξει και στις διαπραγματεύσεις για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, οι οποίες υποτίθεται ότι πρέπει να ολοκληρωθούν πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του ερχόμενου Ιουνίου. Ο ίδιος ο Βίλντερς δεν είναι φανατικός οπαδός της δημοσιονομικής πειθαρχίας, αλλά η απέχθειά του για το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν σοβαρά εμπόδια στην όποια προσπάθεια αναθεώρησης.
Ακόμη πιο δυσοίωνα θα είναι τα πράγματα στο ζήτημα της διαδικασίας διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με νέα μέλη, όπως έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την τελευταία έκθεσή της. Σε αυτό το θέμα ο Βίλντερς θα έχει πιθανότατα τη συμπαράσταση και του VVD και του κόμματος του Όμτζιχτ. Το ίδιο δυσοίωνα θα είναι τα πράγματα και με την εκκρεμότητα της ένταξης της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας στη Ζώνη Σέγκεν, όπου ήδη η Κυβέρνηση Ρούτε ασκούσε βέτο.
Ο κίνδυνος για ένα εθνικολαϊκιστικό αντιευρωπαϊκό κύμα στην Ευρώπη
Πέρα από την ίδια την Ολλανδία, η νίκη του εθνικολαϊκιστή αντιευρωπαίου Γκερτ Βίλντερς αποτελεί ένα εκκωφαντικό σήμα κινδύνου συνολικά για το πολιτικό σύστημα της Ευρώπης. Δεν είναι καθόλου τυχαία και άσχετη η δραματική άνοδος των ποσοστών του γερμανικού κόμματος “Εναλλακτική για τη Γερμανία” (AfD), όπως επίσης και η πιθανότητα να είναι η Μαρίν Λεπέν η επόμενη Πρόεδρος της Γαλλίας. Τα φαινόμενα Βίλντερς, AfD, Λεπέν κ.ά. είναι συμπτώματα της αποτυχίας των κομμάτων του “μεσαίου χώρου” να παρουσιάσουν απτές και εφαρμόσιμες λύσεις σε φλέγοντα ζητήματα που απασχολούν τους Ευρωπαίους πολίτες. Η Κυβέρνηση Ρούτε και η εγγενής της αδυναμία να συμφωνήσει σε εφαρμόσιμες λύσεις στο μεταναστευτικό έδωσε την ευκαιρία στον Βίλντερς να επιτύχει μια ανέλπιστη εκλογική νίκη, που ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.