Posted by 
Γράφει η Πρέσβειρα ε.τ. Δανάη-Μαγδαληνή Κουμανάκου
Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα στρατηγική φάση. Η πρωτοβουλία της Γαλλίας για ευρωπαϊκή διάσταση της αποτροπής και η συνεργασία με τη Γερμανία διαμορφώνουν τα πρώτα στοιχεία μιας πιο συνεκτικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Μέσα σε ένα περιβάλλον πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο και αυξανόμενης διεθνούς αστάθειας, η Ένωση αρχίζει να συγκροτεί δικό της αποτρεπτικό βάθος.
Η μετάβαση σε φάση εφαρμογής
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τη Γαλλία, τη μοναδική πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και αρχίζει πλέον να αποκτά ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση μέσα από τη συνεργασία με τη Γερμανία και άλλους ευρωπαίους εταίρους.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ποιοτική μεταβολή. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια παύει να αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα διατλαντικής εγγύησης και αρχίζει σταδιακά να αποκτά και δικό της αποτρεπτικό βάθος.
Για δεκαετίες, η ασφάλεια της Ευρώπης στηρίχθηκε σε μια σταθερή διατλαντική αρχιτεκτονική. Το πλαίσιο αυτό επέτρεψε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να ενοποιηθεί, να αναπτύξει θεσμούς και να οικοδομήσει οικονομική ισχύ χωρίς να χρειαστεί να αναλάβει πλήρως το βάρος της στρατηγικής αποτροπής.
Σήμερα, το περιβάλλον έχει αλλάξει.
Ο πόλεμος στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η επιστροφή των βαλλιστικών απειλών, η επιτάχυνση της στρατιωτικής τεχνολογίας και η αυξανόμενη αστάθεια στο διεθνές σύστημα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι στρατηγικές αποφάσεις λαμβάνονται σε πολύ πυκνότερο χρόνο από ό,τι στο παρελθόν.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Emmanuel Macron επέλεξε να ανοίξει δημόσια τη συζήτηση για μια ευρωπαϊκή διάσταση της αποτρεπτικής ισχύος από την Île Longue — την κύρια επιχειρησιακή βάση της γαλλικής θαλάσσιας πυρηνικής δύναμης.
Η επιλογή του τόπου είχε σαφές στρατηγικό μήνυμα: η γαλλική πυρηνική δύναμη αποτελεί τον μοναδικό υφιστάμενο ευρωπαϊκό πυλώνα στρατηγικής αποτροπής.
Το κοινό κείμενο Παρισιού–Βερολίνου που ακολούθησε προσέδωσε θεσμική διάσταση σε αυτή την πρωτοβουλία. Με τον τρόπο αυτό, η μετάβαση από τη γαλλική εξαγγελία στη συγκρότηση ευρωπαϊκού πλαισίου δείχνει ότι η συζήτηση εισέρχεται πλέον σε φάση εφαρμογής.
Η Ευρώπη προσεγγίζει έτσι το κέντρο βάρους της αποτροπής με πιο σαφή στρατηγικό λόγο και με σταδιακά συγκροτούμενους μηχανισμούς.
Η νέα αρχιτεκτονική αποτροπής
Η εξαγγελία της Île Longue απέκτησε συγκεκριμένο περιεχόμενο μέσω του κοινού ανακοινωθέντος που ακολούθησε. Σε αυτό διαμορφώνεται το πλαίσιο μέσα στο οποίο η ευρωπαϊκή αποτρεπτική σύγκλιση αποκτά δομή και συνέχεια.
Πρώτον, συγκροτείται ομάδα υψηλού επιπέδου στρατηγικού συντονισμού για ζητήματα πυρηνικής αποτροπής (nuclear steering group). Με τον τρόπο αυτό θεσμοθετείται ένας μόνιμος διάλογος για ζητήματα δόγματος, επιχειρησιακών δυνατοτήτων και διαλειτουργικότητας.
Παράλληλα, η πρόβλεψη για συμμετοχή γερμανικών στελεχών σε γαλλικές ασκήσεις, καθώς και για κοινές επισκέψεις σε στρατηγικές εγκαταστάσεις, εισάγει ένα στοιχείο πρακτικής στρατηγικής σύμπλευσης.
Το κείμενο διευρύνει ταυτόχρονα το πεδίο της αποτροπής. Η νέα αρχιτεκτονική συνδέει συμβατικές δυνατότητες, αντιπυραυλική άμυνα και τη γαλλική πυρηνική ικανότητα σε μια ενιαία στρατηγική λογική.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη διαχείριση της κλιμάκωσης κάτω από το πυρηνικό κατώφλι, καθώς και στους τομείς της έγκαιρης προειδοποίησης (Early Warning), της αεράμυνας (Air Defence) και των πλήγματων μεγάλης ακρίβειας σε βάθος (Deep Precision Strike). Διαμορφώνεται έτσι ένα ευρύ φάσμα αποτρεπτικών δυνατοτήτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η γερμανική στρατηγική σκέψη προσεγγίζει για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο τον πυρήνα της πυρηνικής ισχύος. Η γαλλική δύναμη διατηρεί τον εθνικό χαρακτήρα της ως προς την τελική απόφαση χρήσης, ενώ ταυτόχρονα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο συνδιαμόρφωσης.
Η ισορροπία Ευρώπης και ΝΑΤΟ
Το κοινό κείμενο διασφαλίζει ταυτόχρονα μια κρίσιμη θεσμική ισορροπία.
Η ρητή αναφορά στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, στην παρουσία αμερικανικών πυρηνικών δυνατοτήτων στην Ευρώπη, καθώς και στις ανεξάρτητες πυρηνικές δυνάμεις της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, διατηρεί τη διατλαντική συνέχεια.
Παράλληλα, η επίκληση του Άρθρου 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενεργοποιεί την ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Διαμορφώνεται έτσι ένας θεσμικός πυλώνας γύρω από τον οποίο μπορούν σταδιακά να ευθυγραμμιστούν και άλλα κράτη-μέλη.
Αν ο στρατηγός Charles de Gaulle είχε οραματιστεί μια Ευρώπη με δικό της στρατηγικό βάθος, θα μπορούσε ίσως να διακρίνει στη σημερινή συγκυρία τη μετάβαση από μια εθνική σύλληψη σε ένα συλλογικό ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Η διεύρυνση προς την ανατολική πτέρυγα
Το νέο σχήμα συντονισμού λειτουργεί ήδη ως σημείο αναφοράς για ευρύτερη ευρωπαϊκή σύγκλιση.
Η πρόσφατη δημόσια τοποθέτηση του Donald Tusk επιβεβαιώνει ότι η Πολωνία βρίσκεται σε συνομιλίες με τη Γαλλία και με ομάδα στενών ευρωπαϊκών εταίρων για πρόγραμμα προηγμένης πυρηνικής αποτροπής. Η ίδια η χρήση του όρου «πρόγραμμα» υποδηλώνει μια διαδικασία με θεσμικό ορίζοντα και μακροπρόθεσμη προοπτική.
Παράλληλα, χώρες της ανατολικής και βόρειας πτέρυγας, όπως η Λιθουανία και η Λετονία, έχουν εκφράσει θετική στάση απέναντι σε μια ευρωπαϊκή εμβάθυνση της αποτρεπτικής αρχιτεκτονικής, ιδίως υπό το φως της ρωσικής απειλής. Αντίστοιχα, η Ολλανδία έχει υπογραμμίσει τη σημασία μιας συμπληρωματικής ευρωπαϊκής διάστασης στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Η εικόνα που διαμορφώνεται υπερβαίνει πλέον το διμερές επίπεδο. Η στρατηγική σύγκλιση αποκτά γεωγραφικό εύρος και πολιτική νομιμοποίηση. Τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας δεν παραμένουν απλοί παρατηρητές· συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση της νέας ευρωπαϊκής ισορροπίας.
Η αποτροπή αποτελεί τον έναν πυλώνα αυτής της νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής. Όμως η στρατηγική ισχύς δεν συγκροτείται μόνο από στρατιωτικές δυνατότητες. Η ενεργειακή ασφάλεια και η τεχνολογική βάση της οικονομίας θα καθορίσουν εξίσου την ικανότητα της Ευρώπης να διασφαλίσει την αυτονομία και τη σταθερότητά της στο νέο διεθνές περιβάλλον.