Posted by 
Γράφει ο Δημήτριος Καρκαμάνης
Η ραγδαία εξέλιξη των μη επανδρωμένων συστημάτων δημιουργεί ένα εντελώς νέο πεδίο μάχης, όπου η ταχύτητα, η μαζικότητα και η τεχνητή νοημοσύνη ανατρέπουν τις παραδοσιακές ισορροπίες.
Το τέλος μιας εποχής
Ο πόλεμος, όπως τον γνωρίζαμε, τελειώνει.
Όχι με μια θεαματική κατάρρευση, αλλά με μια αθόρυβη και ταχύτατη μετάβαση: Από τα μεγάλα, ακριβά και εμβληματικά οπλικά συστήματα, σε μαζικά, φθηνά και ευφυή drones.
Από την Ουκρανία έως τον Περσικό Κόλπο, η εικόνα είναι πλέον ξεκάθαρη: το μέλλον της ισχύος δεν ανήκει μόνο σε όποιον έχει τα πιο προηγμένα συστήματα, αλλά σε όποιον μπορεί να αναπτύξει πολλά, γρήγορα και έξυπνα μέσα ταυτόχρονα.
Το νέο πεδίο μάχης: Πόλεμος σε «χρόνο dt»
Το αυριανό πεδίο μάχης δεν θα θυμίζει ούτε τον Ψυχρό Πόλεμο, ούτε καν τις συγκρούσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Θα χαρακτηρίζεται από:
▪ σμήνη εναέριων drones
▪ μη επανδρωμένα θαλάσσια και υποθαλάσσια συστήματα
▪ χερσαία ρομποτικά μέσα
▪ δικτυοκεντρική λειτουργία και ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο
▪ αυξανόμενη αυτονομία στη λήψη αποφάσεων μέσω αλγορίθμων
Με απλά λόγια: ο πόλεμος μετατρέπεται σε ένα δυναμικό σύστημα, όπου αποφάσεις λαμβάνονται σχεδόν στιγμιαία, σε «χρόνο dt».
Η χρήση χιλιάδων drones, από εμπορικά τροποποιημένα έως στρατιωτικά, απέδειξε ότι ακόμη και χαμηλού κόστους μέσα μπορούν να έχουν στρατηγικό αποτέλεσμα.
Μέση Ανατολή και Περσικός Κόλπος: Η διάχυση της τεχνολογίας
Η εκτεταμένη χρήση drones από το Ιράν και η αντιμετώπισή τους από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ επιβεβαιώνουν ότι η τεχνολογία αυτή έχει πλέον πλήρως επιχειρησιακή ωριμότητα.
Η μεγάλη ανατροπή: Το οικονομικό παράδοξο
Η νέα πραγματικότητα δημιουργεί ένα κρίσιμο πρόβλημα:
▪ Ένα drone μπορεί να κοστίζει μερικές χιλιάδες ευρώ
▪ Η αναχαίτισή του μπορεί να κοστίζει εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια
Αυτό ανατρέπει πλήρως την έννοια της αποτροπής και καθιστά τις επιθέσεις κορεσμού ιδιαίτερα αποτελεσματικές.
Η Ελλάδα μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα
Η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικά σε προηγμένα οπλικά συστήματα, και ορθώς.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτές οι επενδύσεις ανταποκρίνονται στο νέο περιβάλλον.
Η απόκτηση σύγχρονων μονάδων, όπως οι φρεγάτες FDI Belharra, ενισχύει σημαντικά την αποτρεπτική ισχύ.
Όμως τίθεται ένα δύσκολο, αλλά αναγκαίο ερώτημα:
Πόσο επιβιώσιμα είναι αυτά τα συστήματα σε ένα περιβάλλον κορεσμού από εκατοντάδες ή χιλιάδες drones;
Στη θάλασσα, στο μέλλον, δεν θα επιχειρούν μόνο πλοία, αλλά:
▪ σμήνη εναέριων drones
▪ μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας
▪ υποθαλάσσια drones
Όλα αυτά, δικτυωμένα και με δυνατότητα αυτόνομης συνεργασίας.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και οι πιο προηγμένες πλατφόρμες μπορεί να βρεθούν υπό υπαρξιακή πίεση.
Το ελληνικό πρόβλημα: Καθυστέρηση προσαρμογής
Η Ελλάδα δεν αγνοεί την απειλή.
Αλλά η προσαρμογή δεν φαίνεται να εξελίσσεται με την απαιτούμενη ταχύτητα.
Το πρόβλημα είναι κυρίως:
▪ δογματικό
▪ οργανωτικό
▪ και εν μέρει βιομηχανικό
Η χώρα εξακολουθεί να επενδύει κυρίως σε «παραδοσιακή ισχύ», χωρίς την αντίστοιχη έμφαση στη μαζικότητα, την ευελιξία και το χαμηλό κόστος.
Τι πρέπει να γίνει πριν είναι αργά
Η μετάβαση δεν μπορεί να είναι σταδιακή. Πρέπει να είναι επιταχυνόμενη.
1. Νέο δόγμα επιχειρήσεων
Ενσωμάτωση drones και anti-drone δυνατοτήτων σε όλα τα επίπεδα.
2. Μαζικοποίηση της άμυνας
Ανάπτυξη φθηνών, scalable λύσεων, όχι μόνο «premium» συστημάτων.
3. Εγχώρια παραγωγή
Δημιουργία ελληνικού οικοσυστήματος drones και αντιμέτρων.
4. Προστασία κρίσιμων υποδομών
Άμεση θωράκιση ενεργειακών, μεταφορικών και στρατηγικών κόμβων.
5. Ταχύτητα αποφάσεων
Μείωση γραφειοκρατίας και επιτάχυνση προμηθειών και καινοτομίας.
Το διακύβευμα: Προσαρμογή ή υστέρηση
Το αυριανό πεδίο μάχης θα είναι αγνώριστο.
Δεν θα κυριαρχείται μόνο από ανθρώπους και μεγάλες πλατφόρμες, αλλά από:
▪ αλγορίθμους
▪ δίκτυα
▪ και αυτόνομα συστήματα
Όποιος δεν προσαρμοστεί εγκαίρως, δεν θα χάσει απλώς ένα πλεονέκτημα.
Θα χάσει τη δυνατότητα να συμμετέχει ισότιμα στο νέο περιβάλλον ασφάλειας.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Έχει τα μέσα, τις συμμαχίες και το ανθρώπινο δυναμικό για να προσαρμοστεί.
Αυτό που απαιτείται είναι ταχύτητα, τόλμη και στρατηγική αναθεώρηση.
Γιατί στον πόλεμο που έρχεται, δεν θα κερδίσει απαραίτητα ο ισχυρότερος.
Θα κερδίσει εκείνος που θα προσαρμοστεί πρώτος.
* Ο Δημήτριος Καρκαμάνης είναι Οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμων, πρώην πανεπιστημιακός, και ερευνητής- Senior Research Fellow – στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αμυντικών και Στρατηγικών Ερευνών Εθνικής Άμυνας στο Swedish National Defence Research Agency.