Posted by 
Γράφει ο Δημήτριος Καρκαμάνης
Από την Πολτάβα στο Κίεβο — Τρεις αιώνες στρατηγικής μνήμης
Στις 5 Μαΐου 2026, η Σουηδία ανακοίνωσε ένα από τα σημαντικότερα βήματα αναδιάρθρωσης των υπηρεσιών πληροφοριών της από τη μεταπολεμική εποχή. Η κυβέρνηση της Στοκχόλμης δήλωσε ότι θα προχωρήσει στη δημιουργία μιας νέας υπηρεσίας κατασκοπείας με στόχο τις εξωτερικές απειλές, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αναθεώρησης που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Η νέα υπηρεσία θα ονομαστεί UND (Sveriges underrättelsetjänst) — δηλαδή Σουηδική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών. Σύμφωνα με την υπουργό Εξωτερικών Maria Malmer Stenergard, η υπηρεσία θα ξεκινήσει επιχειρησιακά τον Ιανουάριο του 2027 και θα είναι συγκρίσιμη με τη βρετανική MI6.
Η Δήλωση-Κλειδί της Stenergard
Η υπουργός Εξωτερικών διατύπωσε με σαφήνεια τη νέα στρατηγική φιλοσοφία: «Στη διάρκεια του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία, κατέστη σαφές ότι το πλεονέκτημα της πληροφορίας και η ικανότητα ταχείας και συνεχούς προσαρμογής διαφόρων τεχνικών συστημάτων είναι εξίσου κρίσιμα με τα προηγμένα οπλικά συστήματα».
Πρόκειται για μια ρητή αναγνώριση ότι ο σύγχρονος πόλεμος είναι εξίσου νοητικός και πληροφοριακός όσο και συμβατικά στρατιωτικός, μια αρχή που έχει αποδειχτεί με τραγικό τρόπο στα πεδία μαχών της Ουκρανίας.
Η Νέα Αρχιτεκτονική Ασφαλείας
Η Σουηδία διαθέτει ήδη δύο υπηρεσίες: την MUST (Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών και Ασφαλείας), αρμόδια για εξωτερικές απειλές, και την SAPO (Υπηρεσία Ασφαλείας), που επικεντρώνεται στις εσωτερικές απειλές.
Η νέα UND θα αναλάβει μέρος των αρμοδιοτήτων της MUST και θα συνεργαστεί στενά με τις Ένοπλες Δυνάμεις, την SAPO και την FRA (Εθνική Υπηρεσία Ραδιοεπικοινωνίας Άμυνας), η οποία είναι υπεύθυνη για τις πληροφορίες σημάτων.
Το έργο της UND θα εστιάζει στη «συλλογή, επεξεργασία και ανάλυση πληροφοριών» σχετικά με εξωτερικές απειλές κατά της Σουηδίας.
Σχέδιο νόμου θα σταλεί στο Συμβούλιο Νομοθεσίας, ενώ η κυβέρνηση σχεδιάζει να το υποβάλει στο κοινοβούλιο τον Ιούνιο του 2026.
NATO και οι «Νέες Προσδοκίες»
Η αλλαγή αυτή δεν μπορεί να γίνει κατανοητή χωρίς την αναφορά στη ριζική στρατηγική μεταστροφή της χώρας.
Το 2022, η Σουηδία εγκατέλειψε δύο αιώνες στρατιωτικής μη-ευθυγράμμισης και υπέβαλε αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, με την ολοκλήρωση της ένταξης να έρχεται το 2024.
Η υπεξ Stenergard υπογράμμισε ότι η Σουηδία ως σύμμαχος αντιμετωπίζει πλέον «νέες προσδοκίες» και ότι με την ανάπτυξη της νέας δομής πληροφοριών, η χώρα θα ευθυγραμμιστεί καλύτερα με τις δομές που υφίστανται εντός του ΝΑΤΟ και μεταξύ των συμμάχων.
Το Βάρος της Ιστορίας: Από την Πολτάβα στη Βαλτική
Για να κατανοήσει κανείς σε βάθος αυτές τις εξελίξεις, χρειάζεται να στρέψει το βλέμμα του στην ιστορία, γιατί η σουηδική στρατηγική αντίληψη περί Ρωσίας δεν είναι προϊόν της τελευταίας δεκαετίας. Είναι μια ζωντανή συλλογική μνήμη αιώνων.
1709: Η Καταστροφή της Πολτάβας.
Ο Σουηδός Βασιλιάς Κάρολος XII, ο «Αλέξανδρος του Βορρά», συντρίβεται από τον Τσάρο Πέτρο τον Μεγάλο σε εκείνο που σήμερα είναι Ουκρανικό έδαφος. Η ήττα αυτή σηματοδοτεί την αρχή της κατάρρευσης της σουηδικής αυτοκρατορίας, η οποία εκτεινόταν κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Βαλτικής, εδάφη που σήμερα αντιστοιχούν στη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία και τμήματα της Γερμανίας.
1809: Η Απώλεια της Φινλανδίας. Εκατό χρόνια αργότερα, η Σουηδία χάνει τη Φινλανδία μετά τον Φινλανδο-Ρωσικό Πόλεμο. Η παράδοση του φρουρίου Sveaborg (Suomenlinna — «Κάστρο της Φινλανδίας»), της κλειδαριάς στην είσοδο του λιμανιού του Ελσίνκι, στάθηκε το τελικό σφράγισμα μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας. Η Ρωσία γίνεται η κυρίαρχη δύναμη στη Βαλτική.
Αυτές οι δύο ιστορικές τραυματικές εμπειρίες, η Πολτάβα και η απώλεια της Φινλανδίας, αποτελούν τον πυρήνα αυτού που μπορεί κανείς να αποκαλέσει σουηδικό στρατηγικό τραύμα απέναντι στη Ρωσία.
Το σουηδικό spöke («φάντασμα») της Ρωσίας δεν είναι τυχαία επινόηση· είναι βαθιά ριζωμένο στη συλλογική μνήμη του έθνους.
Γιατί το 2022 αλλάζει τα πάντα
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 λειτούργησε για τη Σουηδία ως ένα είδος ιστορικής αφύπνισης. Η χώρα αντιλήφθηκε ότι η ουδετερότητα που διατηρούσε επί δύο αιώνες, από τους Ναπολεόντειους Πολέμους, δεν αποτελεί πλέον επαρκή ασπίδα σε έναν κόσμο όπου ένα κυρίαρχο ευρωπαϊκό κράτος δέχεται ανοιχτή στρατιωτική επίθεση από τον ανατολικό γείτονα.
Και σε αυτό το πλαίσιο, η δημιουργία της UND δεν είναι απλώς γραφειοκρατική αναδιάρθρωση.
Είναι πολιτική δήλωση: η Σουηδία αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στη συλλογή πληροφοριών ενάντια στις ρωσικές απειλές, εντός της ευρύτερης συμμαχικής αρχιτεκτονικής του ΝΑΤΟ.
Συμπέρασμα: Ένα μνημόνιο ανάκτησης ισχύος
Η ίδρυση της UND είναι, με κάθε έννοια, μια πράξη ανάκτησης εθνικής αυτοπεποίθησης και στρατηγικής σοβαρότητας. Η Σουηδία δεν αρκείται πλέον στη διπλωματική ουδετερότητα· επενδύει στα εργαλεία εκείνα που, όπως έδειξε ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθορίζουν τη νίκη ή την ήττα στον 21ο αιώνα: πληροφορίες, ανάλυση, τεχνολογική προσαρμοστικότητα.
Από τις πεδιάδες της Πολτάβα ως τα γραφεία ανάλυσης που θα λειτουργήσουν τον Ιανουάριο του 2027 στη Στοκχόλμη, η απόσταση μετριέται σε αιώνες, αλλά η ίδια η ανησυχία παραμένει αμετάβλητη.
Το «φάντασμα» της Ανατολής δεν έχει φύγει. Απλώς έχει αλλάξει μορφή.
* Ο Δημήτριος Καρκαμάνης είναι Οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμων, πρώην πανεπιστημιακός, και ερευνητής- Senior Research Fellow – στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αμυντικών και Στρατηγικών Ερευνών Εθνικής Άμυνας στο Swedish National Defence Research Agency.