Posted by 
Γράφει ο Δημήτριος Καρκαμάνης
Μπορούν οι εκλογές του 2026 να σηματοδοτήσουν την αρχή του τέλους για τη σουηδική κορώνα;
Για πολλά χρόνια, το ζήτημα της ένταξης της Σουηδίας στο ευρώ θεωρούνταν πολιτικά «νεκρό». Μετά το δημοψήφισμα του 2003, όπου οι Σουηδοί πολίτες είπαν ξεκάθαρα «όχι» στο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, ελάχιστα κόμματα τολμούσαν να επαναφέρουν σοβαρά το θέμα στη δημόσια συζήτηση.
Ωστόσο, ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2026, κάτι φαίνεται να αλλάζει. Η αδυναμία της σουηδικής κορώνας, ο πληθωρισμός, η ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ και η ολοένα βαθύτερη γεωπολιτική ενοποίηση της Ευρώπης έχουν επαναφέρει το ευρώ στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης.
Δεν πρόκειται ακόμη για μια άμεση πορεία υιοθέτησης του ευρώ. Πρόκειται όμως για κάτι ίσως εξίσου σημαντικό: το θέμα δεν αποτελεί πλέον πολιτικό ταμπού.
Η αδυναμία της κορώνας άλλαξε τη συζήτηση
Τα τελευταία χρόνια, η σουηδική κορώνα έχει αποδυναμωθεί σημαντικά απέναντι τόσο στο ευρώ όσο και στο δολάριο. Για τα σουηδικά νοικοκυριά αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερες εισαγωγές, υψηλότερο κόστος ταξιδιών στο εξωτερικό και γενικότερη οικονομική αβεβαιότητα. Για τις επιχειρήσεις με διεθνή δραστηριότητα, οι μεγάλες διακυμάνσεις της ισοτιμίας έχουν εξελιχθεί σε σημαντικό πρόβλημα.
Παράλληλα, αρκετοί οικονομολόγοι, εκπρόσωποι της επιχειρηματικής κοινότητας και στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα υποστηρίζουν πλέον ότι η Σουηδία κινδυνεύει να βρεθεί στο περιθώριο του ευρωπαϊκού πυρήνα, εφόσον συνεχίσει να μένει εκτός της ευρωζώνης.
Η ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ προσέδωσε επίσης νέα διάσταση στη συζήτηση. Για ορισμένους αναλυτές και πολιτικούς, μοιάζει αντιφατικό η Σουηδία να είναι πλέον πλήρως ενταγμένη στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική, αλλά να παραμένει εκτός του κοινού νομίσματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα κόμματα: από τη σιωπή στη συγκρατημένη επαναφορά της συζήτησης
Το πιο φιλοευρωπαϊκό και φιλοευρω-κόμμα στη Σουηδία παραμένει το κόμμα των Φιλελευθέρων (Liberalerna). Το κόμμα τάσσεται διαχρονικά υπέρ της ένταξης της χώρας στο ευρώ και υποστηρίζει ότι η Σουηδία πρέπει να συμμετέχει πλήρως στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι Φιλελεύθεροι ζητούν ήδη νέα δημόσια έρευνα και πολιτική αξιολόγηση για το ενδεχόμενο μελλοντικής υιοθέτησης του ευρώ.
Οι Μετριοπαθείς (Moderaterna), το παραδοσιακά κεντροδεξιό κόμμα της Σουηδίας, διατηρούν θετική στάση απέναντι στο ευρώ, αλλά εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί σε σχέση με το παρελθόν. Η εμπειρία της ευρωκρίσης της προηγούμενης δεκαετίας, αλλά και ο σεβασμός στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2003, οδηγούν το κόμμα σε πιο προσεκτική προσέγγιση.
Οι Χριστιανοδημοκράτες (KD) και το Κόμμα του Κέντρου (C) εμφανίζονται επίσης πιο θετικοί απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και δεν αποκλείουν μια νέα δημόσια συζήτηση για τη σχέση της Σουηδίας με την Ευρωζώνη.
Οι Σοσιαλδημοκράτες (SAP) ακολουθούν περισσότερο πραγματιστική στάση. Δεν επιδιώκουν να επαναφέρουν ενεργά το θέμα στην πολιτική ατζέντα, αλλά ταυτόχρονα η αντίθεσή τους δεν είναι πλέον τόσο ιδεολογικά φορτισμένη όσο στο παρελθόν.
Οι Πράσινοι (MP) δεν δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα, αν και παραμένουν γενικά θετικοί απέναντι στην ευρωπαϊκή συνεργασία.
Στον αντίποδα, οι Σουηδοί Δημοκράτες (SD) και το Αριστερό Κόμμα (V) παραμένουν σαφώς αντίθετοι με την ένταξη στο ευρώ.
Οι Σουηδοί Δημοκράτες θεωρούν τη σουηδική κορώνα σύμβολο εθνικής κυριαρχίας και αντιτίθενται στη μεταφορά της νομισματικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Για το κόμμα, η διατήρηση της κορώνας αποτελεί ζήτημα εθνικού ελέγχου και πολιτικής αυτονομίας.
Το Αριστερό Κόμμα απορρίπτει το ευρώ για διαφορετικούς λόγους, επικρίνοντας τις οικονομικές πολιτικές της ΕΕ, τη λιτότητα και τον περιορισμό της εθνικής δημοκρατικής παρέμβασης στην οικονομία.
Η κοινή γνώμη παραμένει επιφυλακτική – αλλά όχι όπως παλιά
Στο δημοψήφισμα του 2003, περίπου το 56% των Σουηδών ψήφισε κατά του ευρώ και περίπου το 42% υπέρ. Για πολλά χρόνια μετά, η αρνητική στάση απέναντι στο ευρώ παρέμενε κυρίαρχη.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει μερικώς.
Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών δείχνουν ότι η πλειοψηφία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει επιφυλακτικά το ευρώ, ωστόσο η αντίθεση είναι σαφώς μικρότερη σε σχέση με την περίοδο αμέσως μετά την ευρωκρίση.
Η υποστήριξη προς το ευρώ εμφανίζεται αυξημένη κυρίως μεταξύ:
• των νεότερων ηλικιών,
• των υψηλότερα μορφωμένων,
• και των κατοίκων των μεγάλων αστικών κέντρων.
Σε αρκετές μετρήσεις, τα ποσοστά διαμορφώνονται περίπου ως εξής:
• 45–50% αρνητικοί ή επιφυλακτικοί,
• 35–40% θετικοί,
• ενώ το υπόλοιπο ποσοστό δηλώνει αναποφάσιστο.
Με άλλα λόγια, η Σουηδία εξακολουθεί να διαθέτει πλειοψηφικό «όχι», αλλά όχι πλέον το μαζικό και σχεδόν αδιαμφισβήτητο αντιευρώ κλίμα του παρελθόντος.
Μια νέα πολιτική γραμμή αντιπαράθεσης
Το ζήτημα του ευρώ δημιουργεί ήδη νέες εσωτερικές εντάσεις και στα δύο πολιτικά μπλοκ.
Στο κυβερνητικό στρατόπεδο, οι Φιλελεύθεροι εμφανίζονται αρκετά πιο θετικοί απέναντι στο ευρώ, ενώ οι Σουηδοί Δημοκράτες παραμένουν κατηγορηματικά αντίθετοι. Οι Μετριοπαθείς και οι Χριστιανοδημοκράτες κινούνται κάπου ενδιάμεσα.
Αντίστοιχες διαφοροποιήσεις υπάρχουν και στην αντιπολίτευση. Το Κόμμα του Κέντρου είναι σαφώς πιο φιλοευρωπαϊκό από το Αριστερό Κόμμα, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες επιχειρούν να κρατήσουν το θέμα χαμηλά στην προεκλογική ατζέντα.
Αυτό ακριβώς καθιστά το ευρώ ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα. Ελάχιστα κόμματα επιθυμούν να ανοίξουν μέτωπα στο εσωτερικό των ήδη εύθραυστων πολιτικών συμμαχιών.
Μπορεί η Σουηδία να υιοθετήσει το ευρώ μετά τις εκλογές του 2026;
Η σύντομη απάντηση είναι: μάλλον όχι άμεσα.
Για να προχωρήσει η Σουηδία σε ένταξη στην Ευρωζώνη απαιτούνται:
• σαφής πολιτική πλειοψηφία,
• πιθανότατα νέο δημοψήφισμα,
• και πολύ ισχυρότερη κοινωνική αποδοχή από τη σημερινή.
Το πιθανότερο σενάριο μετά τις εκλογές του 2026 δεν είναι μια γρήγορη μετάβαση στο ευρώ, αλλά η σοβαρή επανεκκίνηση της δημόσιας συζήτησης γύρω από το θέμα.
Ωστόσο, και μόνο το γεγονός ότι το ευρώ επέστρεψε στην πολιτική ατζέντα της Σουηδίας αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: την αλλαγή της θέσης της χώρας μέσα σε μια Ευρώπη που μετασχηματίζεται οικονομικά, γεωπολιτικά και θεσμικά.
Αυτό που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν μια «κλειστή υπόθεση», σήμερα επανέρχεται ως στρατηγικό ερώτημα για το μέλλον της Σουηδίας.
Και ίσως οι εκλογές του 2026 να αποτελέσουν την αφετηρία μιας νέας μεγάλης σουηδικής συζήτησης για το ευρώ.
* Ο Δημήτριος Καρκαμάνης είναι Οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμων, πρώην πανεπιστημιακός, και ερευνητής- Senior Research Fellow – στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αμυντικών και Στρατηγικών Ερευνών Εθνικής Άμυνας στο Swedish National Defence Research Agency.