Posted by 
Γράφει η Πρέσβειρα ε.τ. Δανάη-Μαγδαληνή Κουμανάκου*
Η Ελλάδα εισέρχεται στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής επιτάχυνσης, όπου η διεθνής αστάθεια, η τεχνολογική ανατροπή και η αποδιάρθρωση των θεσμών της πολυμέρειας δημιουργούν συνθήκες μόνιμης αβεβαιότητας. Σε αυτό το τοπίο, η άσκηση εξωτερικής πολιτικής δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη σε λογικές διαχείρισης ή περιστασιακής αντίδρασης.
Η ανάγκη στρατηγικού σχεδιασμού, προληπτικής διπλωματίας και θεσμικής συνέχειας καθίσταται επιτακτική. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η σημασία ενός ισχυρού, λειτουργικού και θεσμικά προστατευμένου Υπουργείου Εξωτερικών, με μνήμη, μηχανισμούς και ανθρώπινο δυναμικό ικανό να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του διεθνούς συστήματος.
Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο. Η πολιτική ηγεσία αντιμετωπίζει συχνά το ΥΠΕΞ εργαλειακά, ως μηχανισμό εφαρμογής αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί αλλού. Η θεσμική σιωπή που διαμορφώνεται από την απουσία διαλόγου με τον διπλωματικό κλάδο, από την έλλειψη στρατηγικού προσανατολισμού και από την περιορισμένη εμπλοκή του ΥΠΕΞ στη διαμόρφωση εθνικών πολιτικών, δεν είναι απλώς πρόβλημα εσωτερικής λειτουργίας. Είναι πρόβλημα εθνικής στρατηγικής.
Η τεχνολογική εξέλιξη και η ψηφιοποίηση της διπλωματίας δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανάγκη θεσμικής εμβάθυνσης. Αντιθέτως, απαιτούν ακόμη περισσότερο οργανωτική συνοχή, επαγγελματική εξειδίκευση και σαφές πλαίσιο λειτουργίας. Η ψηφιακή τεχνολογία, αν δεν συνοδεύεται από ενίσχυση των υποκειμένων που την εφαρμόζουν, κινδυνεύει να δημιουργήσει ψευδαισθήσεις αποτελεσματικότητας.
Η ανανέωση της θεσμικής ζωής του ΥΠΕΞ δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με οργανωτικές αναδιατάξεις ή αλλαγές διοικητικού χαρακτήρα. Προϋποθέτει αναγνώριση της πολιτικής αξίας του θεσμού, εμπιστοσύνη στους ανθρώπους του, αξιοποίηση της εμπειρίας και των προτάσεών τους και – το σημαντικότερο – ενσωμάτωσή τους στον εθνικό σχεδιασμό.
Η ελληνική εξωτερική πολιτική χρειάζεται σήμερα περισσότερο από ποτέ όχι μόνον φωνές, αλλά θεσμική φωνή: συνεχώς παρούσα, θεσμικά κατοχυρωμένη και στρατηγικά αξιοποιήσιμη. Χωρίς αυτήν, η σιωπή δεν θα είναι απλώς απουσία λόγου. Θα είναι η άρνηση της ίδιας της εξωτερικής πολιτικής ως εθνικού εγχειρήματος.
* Η Δανάη Κουμανάκου, απόφοιτος Κοινωνιολογίας και Πολιτικών Επιστημών (Παρίσι, Αθήνα), υπηρέτησε για δεκαετίες στον ελληνικό διπλωματικό κλάδο. Διετέλεσε Διευθύντρια Εθιμοτυπίας του ΥΠΕΞ (Ελληνική Προεδρία της ΕΕ, Ολυμπιακοί Αγώνες Αθήνας) και στη συνέχεια Γενική Διευθύντρια Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων, με ενεργό συμμετοχή σε διεθνείς διαπραγματεύσεις και συμφωνίες. Τα τελευταία δέκα χρόνια κατείχε πρεσβευτικές θέσεις, εκπροσωπώντας την Ελλάδα με επιτυχία σε πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο. Διαθέτει ιδιαίτερη εμπειρία στα θέματα ενέργειας, καθώς και στην πολιτιστική διπλωματία.
Μιλά αγγλικά, γαλλικά, σερβικά και τουρκικά. Ζει μεταξύ Αθήνας και Βελιγραδίου.